Açık ve Kapalı Blockchain’ler Açıklandı

Her blockchain herkese açık değildir. En net yapısal çizgi, açık (permissionless) ve kapalı (permissioned) blockchain’ler arasında geçer — bu, defteri kimin okuyabileceği, işlem gönderebileceği ve bunları doğrulamaya yardım edebileceği konusundaki bir farktır. Bu tek tasarım seçimi geri kalan her şeye yansır: hız, maliyet, şeffaflık ve bir ağın gerçekte ne kadar merkeziyetsiz olduğu.

Açık (permissionless) blockchain’ler

Bitcoin ve Ethereum gibi açık zincirler, herkesin defteri okumasına, işlem göndermesine ve — bir node çalıştırarak ya da staking yaparak — ağı işletmeye yardım etmesine olanak tanır. Katılımı onaylayan bir kapı bekçisi yoktur. İşte bu açıklık, bir kripto parayı sansüre dayanıklı kılan şeydir: hiçbir tek şirket ya da hükümet fonları sessizce donduramaz veya geçmişi yeniden yazamaz; çünkü bunun için binlerce bağımsız doğrulayıcının anlaşması gerekirdi.

Bunun bedeli performanstır. Büyük, güvensiz bir doğrulayıcı kümesini koordine etmek zaman alır ve yoğun anlarda ücretleri yukarı iter. Açık zincirler ayrıca her işlemi kalıcı, dünya çapında okunabilir bir deftere kaydeder — takma adlı, ama gizli değil. Açık bir parasal ağ için çoğu kişi bu ödünleşimlere değer olduğunu düşünür.

Kapalı (permissioned) blockchain’ler

Kapalı zincirler modeli tersine çevirir: bilinen bir operatör kimin katılabileceğine, okuyabileceğine ve doğrulayabileceğine karar verir. Genellikle tek bir şirket tarafından iç kayıt tutma için işletilir — tedarik zinciri takibi, bankalar arası mutabakat ya da varlık kayıtları. Doğrulayıcılar bilindiği ve az olduğu için bu ağlar hızlı, ucuz ve değiştirmesi ya da geri almasıdır kolaydır.

Vazgeçtikleri şey, açık kriptoyu tanımlayan unsurdur: izinsiz merkeziyetsizlik. Bir kuruluş doğrulayıcıları kontrol ediyorsa, kullanıcılar nihayetinde o kuruluşa güveniyor demektir — ki bu, birçok kurumsal iş için tamamen kabul edilebilir ve bazen düzenlemeler gereği zorunludur.

Konsorsiyum zincirleri: orta yol

İkisinin arasında, bir grup kuruluşun ağı birlikte işlettiği konsorsiyum (federated) modeli yer alır. Hiçbir üye tek başına kontrol sahibi değildir, ama halk yine de serbestçe katılamaz. Bankacılık grupları ve sektör ittifakları, kontrolü herhangi bir katılımcıya devretmeden ortak bir defteri paylaşmak için genellikle bu tasarımı kullanır.

Bir bakışta açık ve kapalı

CBDC ve kurumsal projeler nereye oturur

Merkez bankası dijital para birimi (CBDC) pilotlarının ve kurumsal blockchain’lerin çoğu izinli tasarımlar kullanır. Dijital para ihraç eden bir merkez bankasının ihraç, uyum ve doğrulayıcı kümesi üzerinde kontrole ihtiyacı vardır; bu yüzden izinsiz bir açık zincir nadiren temel katman olur. Bu, CBDC içeriğimizin bu projeleri açık kripto paralardan ayrı ele almasının önemli bir nedenidir — bunlar blockchain mekaniğini izinsiz açıklık olmadan ödünç alır.

Hangisi “daha iyi”?

Hiçbiri evrensel olarak daha iyi değildir; farklı hedefler için optimize edilmiştir. Açık, sansüre dayanıklı bir parasal ağ istiyorsanız, izinsiz açık zincirler tam da bunun içindir. Bilinen taraflar arasında hızlı, kontrol edilebilir bir ortak veritabanı istiyorsanız, izinli ya da konsorsiyum zinciri uygundur. Herhangi bir projeyi değerlendirirken, hangi modeli kullandığını sorun — bu size sistemin neye öncelik verdiğini ve neye güvendiğinizi hemen söyler.

Önemli çıkarımlar

• Açık / izinsiz (Bitcoin, Ethereum): herkes katılır; açık ve sansüre dayanıklı; daha yavaş ve tamamen şeffaf.
• Kapalı / izinli: bir operatör erişimi kontrol eder; hızlı ve ucuz; merkezî ve daha az şeffaf.
• Konsorsiyum: birkaç bilinen kuruluş arasında paylaşılan kontrol — orta bir yol.
• CBDC’lerin ve kurumsal sistemlerin çoğu tasarım gereği izinlidir.
• Erişim modeli, bir zincirin ödünleşimlerini ve neye güvendiğinizi anlamanın en hızlı yoludur.

Bu terimleri sözlükte daha ayrıntılı tanımlıyoruz.

Eğitim içeriğidir, finansal tavsiye değildir. Kripto oynaktır ve para kaybedebilirsiniz. Kendi araştırmanızı yapın.